Wolontariat nie jest płatny, bo z definicji polega na dobrowolnej i nieodpłatnej pomocy. Nie oznacza to jednak, że wolontariusz zawsze ma finansować wszystko z własnej kieszeni. Organizacja może uzgodnić zwrot kosztów, zapewnić potrzebne materiały, szkolenie, wyżywienie podczas działań albo wyjaśnić zasady ubezpieczenia. Najważniejsze jest to, żeby nie mylić wolontariatu z pracą, stażem płatnym albo zleceniem.
To pytanie wraca bardzo często, zwłaszcza u osób, które dopiero zaczynają. Ktoś chce pomagać, ale nie wie, czy powinien płacić za dojazdy. Ktoś inny słyszy, że "wolontariat dobrze wygląda w CV" i zastanawia się, czy organizacja może wymagać regularnych dyżurów bez żadnych zasad. Da się to uporządkować spokojnie: wolontariat jest nieodpłatny, ale powinien być uczciwie opisany.
Czy wolontariat jest płatny
Wolontariat nie jest płatny w tym sensie, że wolontariusz nie dostaje wynagrodzenia za swoją pomoc. Jeśli za dane zadanie ma być wypłacana pensja, stawka godzinowa albo honorarium, nie mówimy już o klasycznym wolontariacie.
Nieodpłatność nie obniża wartości pracy wolontariusza. To, że ktoś pomaga bez wynagrodzenia, nie oznacza, że jego czas jest "za darmo" w sensie organizacyjnym. Koordynator powinien szanować grafik, jasno opisywać zadania i nie dokładać obowiązków poza ustaleniami tylko dlatego, że osoba jest chętna.
Wolontariat działa dobrze, gdy obie strony rozumieją jego granice. Wolontariusz daje czas, kompetencje i obecność. Organizacja daje sensowne zadanie, przygotowanie, bezpieczeństwo i kontakt z osobą odpowiedzialną. Jeśli zamiast tego pojawia się oczekiwanie stałej dyspozycyjności, presja albo zastępowanie etatu, trzeba się zatrzymać i porozmawiać o zasadach.
Zwrot kosztów w wolontariacie
Zwrot kosztów nie jest wynagrodzeniem, tylko rozliczeniem wydatków poniesionych w związku z ustalonym działaniem. Może dotyczyć na przykład dojazdu, szkolenia, materiałów, wyżywienia podczas dłuższej akcji albo innych kosztów, które organizacja wcześniej zaakceptuje.
Nie warto zakładać, że każdy wydatek zostanie automatycznie oddany. Małe organizacje często działają z ograniczonym budżetem, a większe mają własne procedury rozliczeń. Najbezpieczniej ustalić wszystko przed rozpoczęciem zadania: co organizacja pokrywa, jak trzeba udokumentować wydatek i kto podejmuje decyzję.
Praktycznie wygląda to tak:
- przed zakupem lub przejazdem zapytaj, czy koszt jest zaakceptowany,
- zachowaj dokumenty, jeśli organizacja ich wymaga,
- ustal, czy zwrot dotyczy całego kosztu, czy tylko określonego rodzaju wydatku,
- nie finansuj z własnej kieszeni zadań organizacji bez wcześniejszej rozmowy.
To nie jest brak zaufania. To zwykła higiena współpracy. Dzięki temu wolontariusz nie zostaje z nieplanowanym wydatkiem, a organizacja nie dostaje rachunku, którego nie może rozliczyć.
Szkolenie, narzędzia i wyżywienie
Organizacja może zapewnić wolontariuszowi szkolenie, narzędzia, materiały, identyfikator, odzież ochronną albo posiłek podczas dłuższego działania. Takie wsparcie nie zmienia wolontariatu w pracę płatną, jeśli służy wykonaniu uzgodnionego zadania.
Przy prostych akcjach wystarczy krótkie wprowadzenie. Przy pracy z dziećmi, seniorami, osobami chorymi, zwierzętami, danymi albo wydarzeniami masowymi przygotowanie powinno być poważniejsze. Wolontariusz musi wiedzieć, co wolno mu robić, czego nie wolno, gdzie zgłosić problem i kiedy przerwać działanie.
Warto też zapytać o rzeczy bardzo przyziemne. Czy trzeba mieć własny komputer. Czy organizacja daje dostęp do narzędzi online. Czy podczas dyżuru jest przerwa. Czy przy akcji terenowej będzie woda i miejsce odpoczynku. Takie pytania nie psują idei pomagania. One chronią ludzi przed chaosem.
Ubezpieczenie wolontariusza
Ubezpieczenie wolontariusza powinno być omówione przed rozpoczęciem współpracy, szczególnie gdy zadania są regularne, terenowe albo wiążą się z ryzykiem. Zasady ubezpieczenia NNW wynikają z ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a szczegóły warto sprawdzać w aktualnych dokumentach organizacji.
Nie podawaj kwot, zakresów ochrony ani szczegółów polisy z pamięci. One mogą zależeć od czasu współpracy, charakteru zadania i konkretnej umowy ubezpieczenia. Zamiast tego zapytaj koordynatora: czy jestem objęty ubezpieczeniem, od kiedy, w jakich sytuacjach i co zrobić, jeśli wydarzy się wypadek.
Przy zadaniach biurowych ryzyko jest inne niż przy transporcie, wydarzeniu plenerowym, pracy ze zwierzętami albo dyżurze w miejscu, gdzie przebywają osoby chore. Nie chodzi o straszenie. Chodzi o jasność. Wolontariusz ma prawo wiedzieć, jakie zasady bezpieczeństwa obowiązują i kto odpowiada za kontakt w trudnej sytuacji. Więcej o formalnościach znajdziesz w artykule prawa wolontariusza.
Wolontariat a praca i płatny staż
Wolontariat różni się od pracy tym, że nie ma wynagrodzenia i nie powinien zastępować normalnego zatrudnienia. Jeśli organizacja oczekuje stałych godzin, podporządkowania jak w pracy, samodzielnej odpowiedzialności za kluczowe procesy i efektów typowych dla stanowiska, trzeba bardzo dokładnie sprawdzić, czy nazwa "wolontariat" nie ukrywa czegoś innego.
Płatny staż też jest czymś innym. Może mieć charakter edukacyjny, zawodowy i odpłatny, zależnie od zasad danego programu. Wolontariat może uczyć podobnych rzeczy, ale jego podstawą jest dobrowolna pomoc społeczna, a nie wynagrodzenie za wykonywanie obowiązków.
Granica bywa prosta w teorii, ale trudniejsza w codzienności. Pomoc przy wydarzeniu przez kilka godzin to co innego niż prowadzenie regularnej obsługi organizacji bez wsparcia. Przygotowanie jednego projektu graficznego jako wolontariusz to co innego niż stała produkcja materiałów promocyjnych w trybie podobnym do pracy agencji. Jeżeli czujesz, że zakres rośnie, poproś o rozmowę i doprecyzowanie porozumienia.
Warto też uważać na język ogłoszeń. Jeśli ktoś obiecuje "pracę wolontariacką" z grafikami jak na etacie, wymaganiami jak w rekrutacji i odpowiedzialnością za stały wynik, zapytaj, dlaczego rola jest wolontariatem. Organizacja może mieć wysokie standardy, ale powinna umieć wyjaśnić społeczny cel zadania, zakres wsparcia i to, czego nie oczekuje od wolontariusza.
Co ustalić przed pierwszym dyżurem
Przed pierwszym dyżurem warto ustalić zasady kosztów, ubezpieczenia i zakresu roli. Dzięki temu rozmowa o pieniądzach nie pojawia się dopiero wtedy, gdy ktoś już zapłacił za przejazd, szkolenie albo materiały.
Najważniejsze pytania są proste. Czy wolontariat jest jednorazowy, czy regularny. Jakie koszty organizacja może pokryć. Czy trzeba coś kupić samodzielnie. Kto zatwierdza wydatki. Czy obowiązuje szkolenie. Czy wolontariusz dostaje porozumienie. Czy po zakończeniu współpracy może poprosić o zaświadczenie.
Jeśli dopiero sprawdzasz, czy możesz zostać wolontariuszem, zajrzyj do poradnika kto może zostać wolontariuszem. Jeśli szukasz miejsca, w którym chcesz zacząć, pomocny będzie tekst gdzie szukać wolontariatu oraz aktualne ogłoszenia w sekcji wolontariat.
Często zadawane pytania
Czy wolontariusz dostaje wynagrodzenie? Nie. Wolontariat jest nieodpłatny, więc nie obejmuje pensji, stawki godzinowej ani honorarium za pomoc.
Czy organizacja może zwrócić koszty dojazdu? Może, jeśli tak ustalicie i jeśli organizacja ma na to zasady oraz środki. Zwrot kosztu nie jest tym samym co wynagrodzenie.
Czy wolontariusz musi sam płacić za szkolenie? Nie powinno się tego zakładać bez rozmowy. Jeśli szkolenie jest potrzebne do zadania, zapytaj, kto je organizuje, kto za nie płaci i czy jest obowiązkowe.
Czy wolontariat można wpisać do CV? Tak, jeśli potrafisz uczciwie opisać zadania, okres współpracy i kompetencje. Przy dłuższej współpracy możesz poprosić o zaświadczenie.
Czy organizacja może zgłosić potrzebę wolontariuszy? Tak. Jeśli reprezentujesz organizację, przygotuj jasny opis zadań i skorzystaj ze strony zgłoś organizację, żeby ułatwić kontakt osobom zainteresowanym.
Najzdrowsza zasada brzmi: nie traktuj rozmowy o kosztach jak czegoś niezręcznego. Wolontariat jest nieodpłatny, ale nie powinien opierać się na domysłach. Jasne ustalenia chronią wolontariusza, organizację i osoby, którym wspólnie chcecie pomóc.
